فقه حکمرانی سایت فقه حکمرانی به بررسی علمی و نوآورانه یکی از شاخههای نوپای فقه اسلامی میپردازد. فقه حکمرانی علم جدیدی است که در حال شکلگیری و تولد است و به زودی میتواند مبنای جدیدی برای تحلیل مسائل حکومتی و مدیریتی از منظر دینی ارائه دهد. این علم، بر اساس اصول دینی و فقهی، به دنبال راهکارهایی است که میتواند در عرصه حکمرانی و سیاستگذاری حرفهای تازهای برای بهبود و توسعه جوامع اسلامی داشته باشد.
در عصر جهانی شدن، حکمرانی جهانی دیگر مفهومی صرفاً وابسته به دولتها نیست. با پیچیدهتر شدن چالشهای فراملی، از مسائل زیستمحیطی تا امنیت بینالمللی، ضرورت بازنگری در ساختارها و مدلهای حکمرانی بیش از پیش احساس میشود. این یادداشت به بررسی تحول نقش کنشگران گوناگون در حکمرانی جهانی و چالشهای پیشروی آن میپردازد.
در قرن بیست و یکم، حکمرانی جهانی با چالشهای جدید و در عین حال فرصتهای گستردهای مواجه است. جهانی شدن، فرآیندهایی را به وجود آورده است که مرزهای ملی را به چالش میکشد و نیاز به رویکردهای جدید حکمرانی را مطرح میکند. این یادداشت به بررسی تحولات حکمرانی جهانی در دوران معاصر پرداخته و به تحلیل عواملی میپردازد که باعث شدهاند تا حکمرانی در سطح جهانی به سمت مدلهای جدید و پیچیدهتری حرکت کند.
حکمرانی جهانی: مفهوم و چالشها
حکمرانی جهانی به فرآیندهایی اطلاق میشود که در آن دولتها، نهادهای بینالمللی، سازمانهای غیر دولتی و بخشهای خصوصی در سطح فراملی و جهانی به تعامل و همکاری پرداخته و در جهت حل مسائل مشترک جهانی عمل میکنند. با این حال، در جهانی که دولتها همچنان نقش اساسی در بسیاری از تصمیمات دارند، پرسشهای زیادی درباره میزان کنترل و نفوذ این نهادها وجود دارد.
در گذشته، دولتها بهعنوان بازیگران اصلی در روابط بینالملل شناخته میشدند و بسیاری از مسائل جهانی تحت نظارت و کنترل آنها قرار داشت. اما در دنیای امروز، بسیاری از مسائل دیگر نمیتوانند تنها از طریق چارچوبهای دولتی حل شوند و نیاز به همکاری و تعامل میان بخشهای مختلف و کنشگران جهانی دارد.
از حکمرانی دولتی به حکمرانی چندلایه
یکی از مهمترین تحولات در حکمرانی جهانی، حرکت از حکمرانی دولتی به حکمرانی چندلایه است. این تغییر عمدتاً بهواسطه جهانی شدن و افزایش روابط میان دولتها و سایر کنشگران جهانی صورت گرفته است. در مدل حکمرانی دولتی، دولتها بهطور مستقیم و با قدرت کامل بر مسائل جهانی نظارت میکردند، اما در حکمرانی چندلایه، نقش دولتها در کنار سایر نهادهای بینالمللی، سازمانهای غیر دولتی و بخش خصوصی قرار میگیرد.
حکمرانی چندلایه این امکان را فراهم میآورد که مسائل مختلف در سطح بینالمللی با همکاری و هماهنگی میان کنشگران مختلف حل شوند. این روند بهویژه در زمینههایی مانند تغییرات اقلیمی، امنیت جهانی و بحرانهای انسانی به وضوح مشاهده میشود.
تأثیر جهانی شدن بر ساختارهای حکمرانی
جهانی شدن باعث شده است که کشورها بهطور فزایندهای بهیکدیگر وابسته شوند. مبادلات تجاری جهانی، جابهجایی سرمایه، پدیدههای فرهنگی و اقتصادی، و حتی مسائل زیستمحیطی، تمامی اینها نیازمند اقدام مشترک و هماهنگ بین دولتها و سایر کنشگران جهانی هستند. از این رو، ساختارهای حکمرانی که در گذشته بیشتر در مرزهای ملی متمرکز بودند، اکنون بهطور گستردهتری در سطح فراملی عمل میکنند.
این روند، به ویژه در سازمانهای بینالمللی نظیر سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا مشهود است که سعی در ایجاد ساختارهایی برای هماهنگی بین کشورهای مختلف دارند. اما این نهادها به دلیل فقدان قدرت اجرایی مرکزی و وابستگی به توافقات بیندولتی، نتوانستهاند در برخی موارد بهطور مؤثر عمل کنند.
نقش سازمانهای غیر دولتی در حکمرانی جهانی
در کنار دولتها و نهادهای بینالمللی، سازمانهای غیر دولتی (NGOs) نیز نقش مهمی در حکمرانی جهانی ایفا میکنند. این سازمانها با توجه به تخصصهای خاص خود، در حل مسائل مختلف جهانی مانند حقوق بشر، محیطزیست، فقر و نابرابری نقش برجستهای دارند. این سازمانها میتوانند بهعنوان نهادهایی با قدرت نفوذ بالا، سیاستهای جهانی را تحت تأثیر قرار دهند و در جلب توجه به مسائل مهم و حساس جهانی موثر باشند.
بهویژه در زمینههایی مانند حقوق بشر، سازمانهای مردمنهاد توانستهاند با فشار بر دولتها و نهادهای بینالمللی، تغییرات مهمی را ایجاد کنند. یکی از نمونههای موفق این نوع تأثیرگذاری، کمپینهای بینالمللی برای منع استفاده از مینهای ضدنفر بود که توانست حمایت بسیاری از دولتها و سازمانهای جهانی را جلب کند.
چالشهای حکمرانی جهانی در دنیای چندقطبی
دنیای امروز، بهویژه پس از پایان جنگ سرد، وارد یک دوران جدید از حکمرانی جهانی شده است که در آن قدرتها بهطور پراکنده و چندقطبی تقسیم شدهاند. در این دنیای جدید، دولتها نمیتوانند بهتنهایی بسیاری از مسائل جهانی را حل کنند و به همین دلیل نیاز به همکاری بیشتر با دیگر نهادهای جهانی دارند. این روند موجب شده است تا برخی از نهادهای بینالمللی و سازمانهای غیردولتی بهطور فزایندهای در فرآیند تصمیمگیریهای جهانی مشارکت کنند.
اما این وضعیت نیز بدون چالش نیست. بهویژه در برخی مناطق جهان، دولتها همچنان بر مسائل داخلی خود تسلط دارند و با محدودیتهای جدی در نحوه تعامل با نهادهای بینالمللی مواجهاند. در این زمینه، ایجاد هماهنگی و جلوگیری از تضاد منافع میان کنشگران مختلف یک چالش اساسی در حکمرانی جهانی به شمار میآید.
آینده حکمرانی جهانی: فرصتها و چالشها
آینده حکمرانی جهانی بستگی به توانایی دولتها و نهادهای بینالمللی در مقابله با چالشهای موجود دارد. جهانی شدن بهطور فزایندهای موجب پیچیدگی بیشتر مسائل جهانی شده است و از دولتها انتظار میرود تا در تعامل با سایر کنشگران، راهحلهایی برای حل بحرانها و مشکلات جهانی پیدا کنند.
نقش سازمانهای غیر دولتی، بخش خصوصی و بازارها نیز در حکمرانی جهانی بیشتر از پیش خواهد شد و این نهادها باید بتوانند در کنار دولتها و نهادهای بینالمللی، بهطور هماهنگ به حل مشکلات جهانی بپردازند. علاوه بر این، افزایش شفافیت و مسئولیتپذیری در فرآیندهای حکمرانی جهانی میتواند به تقویت اعتماد عمومی و بهبود کارایی در اجرای سیاستها کمک کند.
نتیجهگیری
حکمرانی جهانی در دنیای معاصر با تحولات گستردهای روبهرو است که نیازمند رویکردهایی نوین در سیاستگذاری و همکاری بینالمللی است. در حالی که دولتها همچنان نقشی کلیدی در حکمرانی جهانی ایفا میکنند، دیگر کنشگران مانند سازمانهای غیر دولتی، بخش خصوصی و نهادهای بینالمللی نیز در شکلدهی به فرآیندهای حکمرانی جهانی مشارکت دارند. آینده حکمرانی جهانی بهطور عمده به توانایی این کنشگران در همکاری و ایجاد ساختارهای هماهنگ و مؤثر برای حل مسائل فراملی بستگی دارد.