مبانی فقه حکمرانی

نشست علمی «مناسبات حقوق عمومی و فقه حکمرانی» با سخنرانی استاد محمد جواد ارسطا، به بررسی نسبت میان فقه حکمرانی و حقوق عمومی در فضای حکمرانی اسلامی معاصر پرداخت. در این نشست، مباحثی مانند تعریف حقوق عمومی، ساختار فقه حکمرانی، اهمیت سیاست‌گذاری اسلامی، تفاوت‌های حکمرانی سنتی و مدرن، و نقش مشارکت عمومی در سیاست‌گذاری تحلیل شد. استاد ارسطا با تأکید بر ضرورت هم‌راستایی فقه با نظریه‌های جدید حکمرانی، مشارکت مردم و شفافیت را از الزامات تحقق حکمرانی خوب در نظام اسلامی برشمردند. این نشست چشم‌اندازی نو برای تعامل علوم اسلامی و دانش حقوق در حوزه سیاست‌گذاری ارائه کرد.

مقدمه حکمرانی مدرن یکی از مفاهیم کلیدی در دنیای امروز است که بر پایه اصول خاص خود، به مقوله‌ی اداره امور جامعه و دولت‌ها پرداخته و از دستاوردهای برجسته جهان مدرن به شمار می‌آید. برای درک بهتر حکمرانی مدرن، ابتدا باید پایه‌های آن را بشناسیم و به بررسی تفاوت‌های آن با حکمرانی‌های سنتی بپردازیم. در این زمینه، مفاهیمی همچون «مدرنیته»، …

  حکمرانی نوین یکی از مفاهیم کلیدی در تحلیل‌های سیاسی و اجتماعی معاصر است که بر اصولی همچون دموکراسی، تمرکززدایی و انتخاب عقلایی تأکید دارد. این دیدگاه‌ها بیشتر از مبانی فکری نئولیبرالیسم، که به اصالت فرد و آزادی‌های فردی اعتقاد دارند، سرچشمه می‌گیرند. در این تحلیل به بررسی اصول بنیادین حکمرانی نوین، از جمله اصالت فرد، آزادی، حقوق و مالکیت …

در دنیای پیچیده امروز، موضوع حکمرانی یکی از مهم‌ترین مباحث مطرح در سیاست‌گذاری و مدیریت عمومی است. حکمرانی، به عنوان فرآیندی که شامل تصمیم‌گیری، سیاست‌گذاری و نظارت بر اجرای برنامه‌ها در سطح‌های مختلف است، به تدریج تحولاتی را تجربه کرده است. در این یادداشت تحلیلی، به بررسی انواع حکمرانی پرداخته و تحولات آن در سطح‌های مختلف، از حکمرانی بنگاهی تا …

حکمرانی حکمی بر مبنای فلسفه توحیدی استوار است که در آن، تمامی پدیده‌های هستی تحت تدبیر و اراده الهی قرار دارند. در این تحلیل، به بررسی مبانی هستی‌شناسی توحیدی در حکمرانی پرداخته می‌شود که بر اساس آن خداوند تنها خالق و مدبر جهان است و هیچ‌گونه حاکمیتی بدون اراده الهی نمی‌تواند شکل گیرد. در این نظام، حکمرانی نه تنها به تأمین نیازهای دنیوی انسان‌ها پرداخته، بلکه هدف اصلی آن هدایت انسان‌ها به‌سوی کمال معنوی و رشد روحانی است. این تحلیل همچنین تفاوت‌های حکمرانی اسلامی را با مدل‌های مدرن و سکولار که در آن‌ها خداوند نقشی در تدبیر امور ندارد، بررسی می‌کند.

این مقاله به تحلیل انسان‌شناسی فطری در حکمرانی حکمی می‌پردازد و به‌طور خاص به ارتباط بین شناخت انسان و نحوه حکمرانی بر اساس فطرت انسانی در چارچوب تفکر اسلامی می‌پردازد. در این راستا، مفاهیم مختلفی چون مراتب نفس انسان از پایین‌ترین مرتبه (نفس اماره) تا بالاترین سطح (نفس مرضیه) بررسی می‌شود و تأثیر این مراتب در شکل‌دهی به حکمرانی اسلامی تحلیل می‌گردد. مقاله نشان می‌دهد که حکمرانی مؤثر باید به تمام ابعاد انسانی اعم از مادی، معنوی، فردی و اجتماعی توجه داشته باشد تا مسیر رشد و تعالی انسان فراهم گردد. همچنین با بهره‌گیری از آموزه‌های قرآن و فلسفه اسلامی، این نوشته پیشنهادهایی برای طراحی حکمرانی متناسب با فطرت و نیازهای انسان ارائه می‌دهد.

این یادداشت به تحلیل مبانی معرفت‌شناختی عقلائی و وحیانی در حکمرانی حکمی می‌پردازد و نقش این دو رویکرد در شکل‌دهی فرآیندهای حکومتی را مورد بررسی قرار می‌دهد. عقلانیت عقلائی، به‌عنوان ابزار تحلیل و استدلال، در تصمیم‌گیری‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی کاربرد دارد، در حالی که وحی به‌عنوان منبعی الهی، اصول اخلاقی و حکومتی را ارائه می‌دهد. یادداشت حاضر بر تعامل و هماهنگی میان این دو مبنا تأکید دارد و نشان می‌دهد که چگونه این دو عامل می‌توانند به‌طور همزمان در ساخت حکمرانی عادلانه و کارآمد نقش‌آفرینی کنند. در نهایت، این تحلیل به درک بهتر اصول و اهداف حکمرانی حکمی در چارچوب معرفت‌شناختی اسلامی کمک می‌کند.

مقدمه: بازگشت فقه به میدان تمدن‌سازی در سپهر اندیشه اسلامی، فقه از دیرباز مأمور تبیین احکام الهی برای فرد مسلمان بوده است. اما با شکل‌گیری دولت اسلامی در عصر جدید و مواجهه با واقعیت‌های پیچیده حکمرانی، این پرسش بنیادین پدید آمد: آیا فقه می‌تواند از جایگاه سنتی خود فراتر رود و مسئولیت اداره جامعه را نیز بر عهده گیرد؟ از …

در سال‌های اخیر، یکی از مفاهیم پرچالش و البته نوظهور در ادبیات فقه سیاسی و اسلامی، مفهومی به نام «فقه حکمرانی» است. مفهومی که هم‌زمان با رشد پیچیدگی‌های اداره‌ی جوامع، توسعه‌ی نهادهای فراملی، و سلطه‌ی الگوهای نئولیبرال بر سازوکارهای حکومتی، به یکی از دغدغه‌های محوری اندیشمندان حوزه علمیه بدل شده است. فقه حکمرانی: صرفاً یک نام جدید یا رویکردی تحول‌ساز؟ …

اندیشه درباره نسبت فقه با حکمرانی، در سال‌های اخیر به یکی از مهمترین موارد تأمل در حوزه اندیشه دینی تبدیل شده است. این بحث، عمدتا متأثر از انقلاب اسلامی و تشکیل نظام جمهوری اسلامی است، که موجب شد فقه از ساختار فردی و تکلیفی خود فراتر رفته و ورودی جدی به میدان سازماندهی اجتماعی و حکومتی داشته باشد. بنیاد این …