فقه حکمرانی سایت فقه حکمرانی به بررسی علمی و نوآورانه یکی از شاخههای نوپای فقه اسلامی میپردازد. فقه حکمرانی علم جدیدی است که در حال شکلگیری و تولد است و به زودی میتواند مبنای جدیدی برای تحلیل مسائل حکومتی و مدیریتی از منظر دینی ارائه دهد. این علم، بر اساس اصول دینی و فقهی، به دنبال راهکارهایی است که میتواند در عرصه حکمرانی و سیاستگذاری حرفهای تازهای برای بهبود و توسعه جوامع اسلامی داشته باشد.
در جهانی پیچیده و بههمپیوسته امروز، مفهوم حکمرانی جهانی به ضرورتی انکارناپذیر در پاسخ به چالشهای فراملی بدل شده است؛ مفهومی که از نظریههای نوین روابط بینالملل برخاسته و نقش دولتها، نهادهای بینالمللی و سازمانهای غیردولتی را در ساختار جدیدی از تعاملات جهانی بازتعریف میکند.
در دنیای مدرن، مفهوم حکمرانی جهانی نه تنها بهعنوان یک رویکرد جدید در روابط بینالملل مطرح شده است، بلکه بهطور جدی در پی پاسخگویی به چالشهای جهانی و مسائل فراملی شکل گرفته است. از دگرگونیهای عظیم در زمینه سیاستهای بینالمللی گرفته تا تغییرات در ماهیت تعاملات جهانی، حکمرانی جهانی در قرن بیست و یکم به یکی از مفاهیم کلیدی در علوم اجتماعی تبدیل شده است. این یادداشت بهطور تحلیلی به بررسی حکمرانی جهانی و چالشهایی که در آن حضور دارند، میپردازد.
جهانی شدن و تغییرات در نقش دولتها
در سالهای اخیر، جهانی شدن بهعنوان یک نیروی پیشران اصلی در دگرگونیهای گسترده در روابط بینالملل شناخته شده است. یکی از پیامدهای این تحول، تغییرات عمده در ساختار و نقش دولتها در حکمرانی جهانی است. بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که جهانی شدن باعث شده است که دولتها توانایی خود را در حکمرانی داخلی و در چارچوب مرزهای حاکمیتی از دست بدهند. بهویژه با ظهور بلوکهای منطقهای مانند اتحادیه اروپا و افزایش جابهجایی سرمایه، دولتها دیگر قادر به کنترل کامل وضعیت اقتصادی و اجتماعی در داخل مرزهای خود نیستند.
با این وجود، برخی اندیشمندان همچنان بر این باورند که دولتها بهویژه در حوزههای کلیدی مانند امنیت و سیاستهای خارجی، نقشی محوری در حکمرانی جهانی دارند و جهانی شدن تنها باعث تغییر در نحوه تعامل دولتها با سایر کنشگران بینالمللی شده است.
نظریههای جدید در روابط بینالملل: از دولتها به حکمرانی فراملی
حکمرانی جهانی بهطور عمده از تحولات جدید در نظریههای روابط بینالملل شکل گرفته است. در حالی که پیش از این، روابط بینالملل عمدتاً حول محور دولتهای ملی و تعاملات میان آنها صورت میگرفت، اکنون بهویژه پس از جنگ جهانی دوم، نظریههای جدیدی مطرح شدهاند که تأکید بر کنشگران متعدد و فعال در سطح جهانی دارند.
این نظریهها بیان میکنند که در دنیای امروز، حکمرانی جهانی از طریق نهادهای رسمی دولتی و بینالمللی، سازمانهای مردمنهاد، شرکتهای چندملیتی و حتی شبکههای مالی جهانی انجام میشود. در حقیقت، بدون وجود یک قدرت حاکمه جهانی واحد، این نهادها و کنشگران میتوانند به شکلی از هماهنگی و همکاری دست یابند که به اجرای سیاستهای جهانی منجر شود.
مدلهای حکمرانی جهانی: تأثیرات و چالشها
یکی از ابعاد مهم حکمرانی جهانی، نقش نهادهای بینالمللی است که در راستای ایجاد نظم جهانی و هماهنگ کردن اقدامات دولتها و سایر کنشگران عمل میکنند. بهویژه پس از جنگ جهانی دوم، سازمانهایی مانند سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا بهعنوان نهادهای اصلی حکمرانی جهانی شناخته شدند. اما علیرغم تاسیس این نهادها، ضعفهای جدی در کارکرد آنها دیده میشود.
عدم وجود قدرت اجرایی مرکزی و وابستگی به توافقات بیندولتی باعث شده است که بسیاری از این نهادها نتوانند بهطور مؤثر به حل و فصل منازعات بینالمللی و بحرانهای جهانی بپردازند. در واقع، بیشتر این نهادها تلاش میکنند تا بهعنوان هماهنگکننده میان دولتها عمل کنند و در بسیاری از مواقع موفقیتهایی در ایجاد گفتوگو و تفاهم میان کشورها داشتهاند، اما در بسیاری از مواقع بهویژه در شرایط بحرانهای جهانی، اقدامات آنها ناکافی بوده است.
حکمرانی جهانی در دنیای نوین: اقتصاد جهانی و امنیت
جهانی شدن بهویژه در حوزههای اقتصادی و امنیتی تأثیرات گستردهای بر حکمرانی جهانی گذاشته است. جابهجایی سرمایهها، گسترش تجارت آزاد و رشد شرکتهای چندملیتی از جمله عواملی هستند که باعث شدهاند مرزهای ملی کمتر از گذشته اهمیت پیدا کنند. به همین ترتیب، موضوعاتی مانند امنیت بینالمللی، تغییرات اقلیمی و بحرانهای بشردوستانه بهطور فزایندهای به مسائل فراملی تبدیل شدهاند.
مباحث مربوط به تغییرات اقلیمی و چالشهای زیستمحیطی بهطور خاص نیازمند اقدامات جهانی و هماهنگ هستند. تغییرات آب و هوایی بهعنوان یک بحران جهانی، مستلزم اقدامات مشترک بین دولتها، سازمانهای بینالمللی و جامعه مدنی است. همچنین، مسائل امنیتی مانند تروریسم و جنگهای فراملی که تنها در مرزهای ملی قابل حل نیستند، نیازمند همکاری و هماهنگی میان دولتها و نهادهای مختلف هستند.
مشارکتهای جهانی: نقش نهادهای غیردولتی
یکی از ویژگیهای بارز حکمرانی جهانی در عصر حاضر، نقش فزاینده نهادهای غیردولتی و سازمانهای مردمنهاد در فرآیند تصمیمگیریهای جهانی است. در حالی که دولتها و نهادهای بینالمللی همچنان در تصمیمسازیهای جهانی نقش دارند، سازمانهای مردمنهاد بهویژه در حوزههای حقوق بشر، محیطزیست و مسائل اجتماعی نقشی فعالتر ایفا میکنند.
بهطور خاص، موفقیتها در زمینههایی همچون کاهش استفاده از مینهای ضدنفر، که با تلاش سازمانهای مردمنهاد صورت گرفته است، نشاندهنده قدرت همکاری میان کنشگران مختلف در حکمرانی جهانی است. این سازمانها نه تنها میتوانند دولتها را تحت فشار قرار دهند بلکه توانایی بالایی در جلب توجه جهانی و تغییر نگرشها دارند.
آینده حکمرانی جهانی: چالشها و فرصتها
آینده حکمرانی جهانی در دنیای جدید به شدت وابسته به تعامل میان دولتها و دیگر کنشگران است. بهویژه در زمینههایی که نیاز به همکاریهای بیندولتی و بینالمللی وجود دارد، حکمرانی جهانی باید بهطور فزایندهای به سمت همکاریهای فراملی حرکت کند. از طرفی، بهنظر میرسد که دولتها همچنان در بسیاری از موارد نقش حاکمیتی خود را حفظ کرده و در راستای منافع ملی به تنظیم روابط بینالمللی میپردازند.
با این حال، اصلاحات و ایجاد نهادهای جدید برای حل مشکلات جهانی، مانند بحرانهای امنیتی و زیستمحیطی، همچنان در دستور کار قرار دارد. آینده حکمرانی جهانی بستگی به توانایی دولتها، نهادهای بینالمللی و سازمانهای غیردولتی در همکاری و ایجاد ساختارهای هماهنگ برای مدیریت بحرانها و فرصتهای جهانی دارد.
نتیجهگیری
حکمرانی جهانی در دنیای امروز با چالشهای فراوانی روبهرو است. از تغییرات اقتصادی و اجتماعی گرفته تا مسائل امنیتی و زیستمحیطی، حکمرانی جهانی باید بهطور مداوم در حال تحول و بهروز رسانی باشد تا بتواند به بهترین نحو ممکن به نیازهای جهانی پاسخ دهد. در این راستا، همکاری میان دولتها، نهادهای بینالمللی و سازمانهای مردمنهاد میتواند به ایجاد نظم و هماهنگی جهانی کمک کند. جهانی شدن نه تنها سیاستهای بینالمللی را تغییر داده است بلکه بهطور جدی بر شکلگیری حکمرانی جهانی تأثیر گذاشته و این فرایند همچنان در حال تکامل است.