فقه حکمرانی سایت فقه حکمرانی به بررسی علمی و نوآورانه یکی از شاخههای نوپای فقه اسلامی میپردازد. فقه حکمرانی علم جدیدی است که در حال شکلگیری و تولد است و به زودی میتواند مبنای جدیدی برای تحلیل مسائل حکومتی و مدیریتی از منظر دینی ارائه دهد. این علم، بر اساس اصول دینی و فقهی، به دنبال راهکارهایی است که میتواند در عرصه حکمرانی و سیاستگذاری حرفهای تازهای برای بهبود و توسعه جوامع اسلامی داشته باشد.
در شرایطی که تحولات فناوری اطلاعات و فضای مجازی به سرعت در حال گسترش است و چالشهای جدیدی را برای حکمرانی ایجاد میکند، سازمان تنظیم مقررات رسانههای صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی (ساترا) به عنوان یکی از نمونههای موفق در عرصه حکمرانی معرفی شده است. در این میان، حجتالاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، ضمن بازدید از نمایشگاه دستاوردهای ساترا، به تحلیل و بررسی عملکرد این نهاد پرداخته و آن را نمونهای موفق از حکمرانی مبتنی بر ارزشها و علم حکمرانی دانسته است.
حکمرانی مبتنی بر ارزشها و علم حکمرانی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در تحلیل خود به رشد قابل توجه ساترا در عرصه تنظیمگری اشاره کرد و گفت که این نهاد در سال گذشته، بهویژه بعد از تصویب مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، پیشرفت چشمگیری داشته است. این رشد، به گفته وی، ده برابر بیشتر از سالهای گذشته بوده است و نمایانگر توانمندی ساترا در پیادهسازی اصول حکمرانی مبتنی بر علم و ارزشها است. در واقع، ساترا نه تنها بهعنوان یک نهاد تنظیمگری، بلکه بهعنوان یک نهاد حکمرانی اسلامی در این حوزه ظاهر شده است.
خسروپناه از دیدگاه فقهی حکمرانی نیز به این نکته اشاره داشت که ساترا موفق شده است چارچوبی از حکمرانی را پیادهسازی کند که اصول آن براساس ارزشهای اسلامی استوار است. او تأکید کرد که ساترا توانسته با بهرهگیری از علم حکمرانی و اصول اسلامی، فضایی را فراهم کند که همزمان با حفظ هویت دینی و فرهنگی، بتواند به تنظیم و نظارت بر فعالیتهای رسانهای و تصویری بپردازد. این امر در سطح جهانی نیز کمنظیر است و نشان از پویایی و تحرک حکمرانی اسلامی در عرصه رسانه دارد.
تسهیلگری به جای تساهلگری
یکی از نکات کلیدی در تحلیل خسروپناه، تأکید بر لزوم تفکیک «تسهیلگری» از «تساهلگری» در حکمرانی بود. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به عملکرد ساترا، اظهار داشت که حکمرانی باید تسهیلگر باشد، اما نه به گونهای که به تساهل و مداهنه بینجامد. در واقع، حکمرانی باید فضای مناسب برای رشد و پیشرفت را فراهم کند، اما در عین حال باید چارچوبهای اخلاقی، دینی و اجتماعی را حفظ کرده و از گسترش آسیبهای اجتماعی و فرهنگی جلوگیری نماید. این نکته در عمل در رویکرد ساترا نیز مشاهده میشود، جایی که این نهاد در پی تسهیلگری برای فعالان حوزه رسانه است، بدون اینکه اصول و ارزشها را بهطور غیرضروری نادیده بگیرد.
گفتمانسازی و راهبری در حکمرانی
حجتالاسلام خسروپناه همچنین به گفتمانسازی و سیاستگذاریهای مؤثر ساترا در این حوزه اشاره کرد. او بر اهمیت راهبری در حکمرانی تأکید داشت و گفت که ساترا بهعنوان یک نهاد تنظیمگر، نه تنها به تنظیم مقررات پرداخته، بلکه با گفتمانسازی و ایجاد فضای باز برای مشارکت ذینفعان، فضای رسانهای کشور را بهسوی تولید محتوای سالم و مفید هدایت کرده است. این رویکرد، بهویژه در سیاستگذاریهای مربوط به شبکه نمایش خانگی و صوت و تصویر فراگیر، از نقاط قوت این نهاد به شمار میرود.
تحلیل چالشها و موانع در حکمرانی ساترا
با وجود تمامی دستاوردها، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی به برخی چالشها و موانع اشاره کرد که در مسیر حکمرانی موفق ساترا قرار دارند. یکی از این موانع، تأخیر در تصویب ضوابط محتوایی صوت و تصویر فراگیر و شبکه نمایش خانگی است که خسروپناه بر لزوم تسریع در تصویب این ضوابط تأکید داشت. او همچنین از ساترا خواست که گزارشی جامع از مشکلات و موانع خود، بهویژه در زمینه مسائل محتوایی، به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه دهد تا راهکارهایی برای رفع این مشکلات پیدا شود.
نیاز به حمایت بیشتر از سوی مجلس و نهادهای دیگر
در ادامه تحلیل خود، خسروپناه به ضرورت حمایت قانونی از سوی مجلس شورای اسلامی، بهویژه کمیسیون فرهنگی، برای تصویب سریعتر ماده واحده صوت و تصویر فراگیر اشاره کرد. او تأکید کرد که تصویب این قانون میتواند به رفع موانع نظارت و تنظیمگری ساترا کمک کرده و فضا را برای حکمرانی مؤثرتر فراهم کند.
تجارب جهانی و ضرورت حکمرانی بومی در ایران
خسروپناه همچنین به تجارب جهانی در حکمرانی صوت و تصویر اشاره کرد و بر ضرورت ایجاد حکمرانی بومی و مبتنی بر ارزشهای اسلامی در ایران تأکید داشت. او نمونه موفق ساترا را گامی مهم در این مسیر دانست و از آن بهعنوان الگویی برای حکمرانی در سایر حوزهها یاد کرد. به باور وی، حکمرانی باید متناسب با فرهنگ و ارزشهای هر جامعه طراحی شود و در همین راستا، مدل حکمرانی ساترا میتواند بهعنوان الگویی مؤثر برای سایر نهادها در ایران و حتی در کشورهای اسلامی دیگر مورد استفاده قرار گیرد.
در نهایت، میتوان گفت که تحلیل دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی از عملکرد ساترا، بهخوبی حکمرانی موفق این نهاد را به تصویر کشید. ساترا بهعنوان یک نهاد تنظیمگر و حکمرانی، توانسته است ضمن رعایت اصول اسلامی و دینی، گامی مؤثر در تنظیمگری رسانههای صوت و تصویر فراگیر بردارد. بر اساس تحلیل خسروپناه، مدل حکمرانی ساترا نه تنها در سطح ملی، بلکه در سطح بینالمللی نیز میتواند الگویی برای حکمرانی بر فضای رسانهای و مجازی باشد.